Lịch sử phát thanh BBC Tiếng Việt – phần I

Bắt đầu năm 1952, chương trình phát thanh sóng ngắn của Ban Việt ngữ dự kiến chấm dứt vào thứ Bảy 26/3/2011, đóng lại một lịch sử đáng nhớ 59 năm, dù trang web sẽ tiếp tục phát triển.

Một ấn phẩm của BBC Tiếng Việt thời Cuộc chiến Việt Nam

Đây là dịp nhìn lại gần 60 năm phát thanh của BBC Tiếng Việt qua ba giai đoạn: Bấm Cuộc chiến Việt Nam và hai thập niên hậu chiến; thời kỳ hội nhập kinh tế và đòi hỏi dân chủ sau Chiến tranh Lạnh; và gần đây nhất là giai đoạn phát triển kinh tế, công nghệ và giao lưu toàn cầu.

Trong tất cả các giai đoạn này, BBC Việt Ngữ luôn là một bộ phận của toàn bộ Thế giới vụ của BBC tức World Service, cả về đường lối biên tập và sự lựa chọn nhân sự nhưng cũng nổi bật lên với các đặc điểm riêng, gắn liền với xã hội và con người Việt Nam.

Loạt bài đặc biệt bằng radio sẽ được phát vào các buổi phát thanh cuối tuần 12, 13, 20, 21 và ngày cuối là 26/3 năm nay, trên làn sóng ngắn về Việt Nam, được tiếp vận sang các thị trường hải ngoại.

Khởi đầu lịch sử

Ngày 6/1 năm 1952, chương trình đầu tiên của Ban Tiếng Việt đài BBC đã được phát đi trên làn sóng ngắn 31, 41, 49 và 75 mét vào lúc 6.30 tối giờ Việt nam, mở đầu cho 59 năm hoạt động phát thanh của Ban Việt ngữ.

Lúc ban đầu chỉ với hai phát thanh viên, Xuân Kỳ và Hữu Đại, cùng một người phụ trách là ông A. Smith, kiêm nhiệm nắm cả Ban Miến Điện.

Ông John Morris, người chịu trách nhiệm thành lập Ban Việt ngữ vào năm 1952 lúc đó là Giám đốc Cục Viễn Đông của Thế giới vụ BBC.

Trong chương trình 6/1/1977 do Lan Anh thực hiện nhân kỷ niệm 25 năm ngày thành lập, ông John Morris đã nói về lý do dẫn tới quyết định thành lập Ban Việt Ngữ năm 1952, mặc dù hồi đó thì Thế giới vụ BBC đã phát thanh tới Việt Nam bằng tiếng Anh và tiếng Pháp nhưng thính giả nghe không có mấy.

Bình luận các diễn biến trên thế giới cũng từ một lập trường của người Anh, nhưng đồng thời phải giữ làm sao cho công bình, thẳng thắn đối với các quan điểm khác

Trưởng ban Hugh Howes

“Khi quyết định mở thêm chương trình tiếng Việt, cũng như thêm bất cứ một chương trình ngoại ngữ nào, thì đó là tự chính phủ Anh,” ông Morris nói.

“Trên nguyên tắc thì thường thường đài BBC rất hoan nghênh công việc mở thêm chương trình phát thanh tới một nước nào đó. Nhưng công việc quyết định phát thanh tới quốc gia nào là việc của chính phủ. Song tôi cũng cần phải nói thêm rằng dù thế chính phủ Anh cũng không có quyền can thiệp vào các chương trình hàng ngày vì đó là việc của đài BBC.”

Những ngày đầu lên sóng, chương trình của Ban Việt ngữ chỉ phát 15 phút mỗi ngày, gồm một bản tin thế giới và một bài bình luận. Ba năm sau, năm 1955, thời lượng được tăng lên thành 30 phút mỗi ngày.

Sang năm 1956, BBC Tiếng Việt có người phụ trách mới, ông Hugh Howes, người có chủ trương phải đưa một chương trình phát thanh như thế nào tới Việt Nam vào thời kỳ này:

“Ráng làm sao đưa ra được những bản tin thế giới đầy đủ nhất dưới cái nhìn từ Luân Đôn, vì đây là chương trình của đài BBC, lẽ tất nhiên là phải có cái nhìn từ Luân Đôn và đó là điểm chủ yếu.

“Điểm thứ hai là bình luận các diễn biến trên thế giới cũng từ một lập trường của người Anh, nhưng đồng thời phải giữ làm sao cho công bình, thẳng thắn đối với các quan điểm khác. Tất nhiên là đặc biệt chú trọng tới các vấn đề có liên quan tới Việt Nam hay được người Việt Nam đặc biệt để tâm tới.

“Tôi có cảm tưởng là đã có một giới thính giả tân tiến, trí thức, có văn hóa mong muốn được biết đến những gì xảy ra ở bên ngoài, mong muốn phát triển các lãnh vực chính trị của riêng mình và vì thế các chương trình tiếng Việt thời ấy ngoài các bản tin và chuyện thời sự, chúng tôi còn đề cập tới nhiều loại hình khác như văn hóa và thể thao chẳng hạn. Phạm vi rộng rãi hơn là sau này khi tình hình Việt Nam trở nên gay cấn hơn,” ông Huge Howes nói.

Vào thập niên 1960, Cuộc chiến Việt Nam leo thang với các diễn biến lịch sử như vụ ám sát Tổng thống Ngô Đình Diệm vào năm 1963, các chính phủ quân nhân kế tiếp nhau lên nắm quyền tại miền Nam nhưng không tồn tại được bao lâu, và cuộc Tổng tấn công Tết Mậu Thân 1968.

Vì các lý do đó, chương trình phát thanh của Ban Việt ngữ đã được tăng thời lượng, có thêm buổi phát thanh 15 phút mỗi sáng.
Cũng vào giai đoạn này, con số nhân viên làm việc trong Ban Việt Ngữ cũng tăng thêm, với các giọng nói quen thuộc như Trần Minh, Lan Anh, Đỗ Văn, Nguyễn Phúc, Xuyến Như, Minh Khuê…

Hồng Liên, Hữu Đại, Vivienne Garratt (thư ký), John Harding (trưởng ban), Judy Stowe (phó trưởng ban), và Đỗ Văn bên bờ sông Thames năm 1974Từ trái sang: Hồng Liên, Hữu Đại, Vivienne Garratt (thư ký), John Harding (trưởng ban), Judy Stowe (phó trưởng ban), và Đỗ Văn bên bờ sông Thames năm 1974

Trong dịp kỷ niệm 25 năm ngày thành lập, Ban Việt ngữ đã hỏi chuyện ông, Laurie Breen, người phụ trách ban Việt ngữ từ năm 1962, cũng là người đã thực hiện những thay đổi này, ông cho biết:

“Chiến cuộc ở miền Nam leo thang mỗi ngày và trở nên một yếu tố quan trọng hơn nhiều trong cuộc sống hàng ngày. Cho nên rồi tôi thấy là không thực tế chút nào nếu cứ đưa ra những chương trình với nội dung cũ. Tôi thấy là không thể chờ đợi thính giả ở xa xôi như vậy lại chú trọng tới những chương trình từ Luân Đôn,”

“Nếu không làm sao cho nội dung chương trình phù hợp với tình hình ở Việt Nam và các vấn đề quốc tế có quan hệ tới Việt Nam. Thế rồi đến khi chiến cuộc lại còn nghiêm trọng hơn nữa như khi xảy ra cuộc tổng tấn công Tết Mậu Thân thì chúng tôi chuyển hẳn sang thời sự, chú trọng phần chính tới những bài tường thuật và tin từ Việt Nam của các phái viên thông tấn trên khắp thế giới.”

Năm 1970, ông John Harding nhậm chức Trưởng Ban Việt ngữ BBC và hai năm sau, Ban bắt đầu phát thêm chương trình 30 phút vào mỗi tối, với lý do như ông John Harding giải thích:

Hoa Kỳ đã hoàn tất công việc di tản. Chuyến sau cùng đã được trực thăng tới nóc nhà tòa đại sứ đón đi

Brian Barron ngày 30/4/1975 từ Sài Gòn

“Thường thường thì phái viên hay các phái viên của đài đặt ở Sài Gòn gửi tin riêng về vào buổi chiều trước khi phát thanh chương trình chiều chừng nửa giờ. Bài của phái viên gửi về được thu thanh vào băng ở ngay trong phòng giấy rồi nghe lại và đánh máy xuống giấy,”

“Bản tiếng Anh được đưa dần cho nhân viên dịch, đánh máy bằng tiếng Việt rồi đem phát thanh ngay. Như thế có nghĩa là nửa giờ trước khi phát thanh là thời gian dành phần lớn cho việc làm sao loan đi được bản tin riêng từ Sài Gòn gửi về vì đó là tin sốt dẻo nhất và phối hợp nó được với các phần kia trong chương trình,”

“Việc hình thành một chương trình như vậy thường phải làm một cách vô cùng vội vã và ta không thể nào cắt bỏ cái yếu tố mau chóng vội vã này ra khỏi công việc phát thanh vì tất cả ý nghĩa của việc phát thanh là đem tin sốt dẻo nhất cho thính giả.”

Mở rộng chủ đề

Vào những năm 70 này, chương trình phát thanh của Ban Việt Ngữ thường bao gồm bản tin quốc tế, bài bình luận, phân tích thời sự, mục Điểm báo, và Lá thư thính giả.

Với thời lượng tăng thành 3 buổi phát thanh mỗi ngày, chương trình cũng có thêm các chuyên mục như Khảo luận, Âm nhạc, Diễn đàn Tự do, Chuyện nước Anh, Khoa học với Kỹ nghệ và Bài học Anh ngữ.

Ban Tiếng Việt trong giai đoạn bà Judy Stowe lãnh đạo

Kế tiếp sau John Harding ở vị trí Trưởng ban Việt ngữ là Matthew Salisbury, Elizabeth Wright, nhưng phải đặc biệt nhắc tới Judy Stowe.

Bà Judy Stowe không chỉ được nhiều người nhớ tới ở cương vị Trưởng ban Việt ngữ (từ đầu những năm 1980 tới năm 1994) mà còn vì bà là một cây bút viết rất nhiều bài phân tích và nhận định sắc sảo về châu Á và Việt Nam.

Cũng trong giai đoạn này, Ban Việt ngữ có thêm những gương mặt mới như Hồng Liên, Vĩnh Phúc, Thiên Ân, Chính Tâm…

Và những năm 70 cũng là thời kỳ sôi động với tin Hòa đàm Paris và chiến sự tại Việt Nam.

Một trong những đỉnh điểm của sự nghiệp phát thanh thời Bấm Cuộc chiến Việt Nam xảy ra đúng vào ngày 30 tháng 4 năm 1975.

BBC Việt ngữ đã cập nhật kịp thời về những diễn tiến của cuộc chiến với tường thuật của phóng viên BBC Brian Barron tại ngay trước cổng tòa đại sứ Mỹ ở Sài Gòn.

Từ đây, Bấm Brian Barron đã đưa lên làn sóng BBC những câu nói đi vào lịch sử, về giờ phút Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng, và như thế mấy thập niên chiến tranh chấm dứt:

“Hoa Kỳ đã hoàn tất công việc di tản. Chuyến sau cùng đã được trực thăng tới nóc nhà tòa đại sứ đón đi. Việc đầu hàng đã do tướng Dương Văn Minh nói trên đài vô tuyến. Ông ra lệnh cho quân đội cộng hòa ngừng chiến đấu và rút về ở yên trong nhà, hay trong trại. Ông cũng quân đội cách mạng ngừng bắn và tuyên bố sẵn sàng trao quyền hành,”

“Đoàn chiến xa của quân đội cách mạng kéo vào thủ đô để tới Dinh Độc Lập. Và như thế là chấm dứt một phần tư thế kỷ chinh chiến.”

Nhật ký làm báo của BBC Tiếng Việt ghi lại chi tiết ngày lịch sử 30/4/1975

Nhưng giai đoạn hậu chiến, nổi bật với thảm trạng Thuyền Nhân vượt biển đi tìm tự do, sẽ còn đánh dấu những buổi phát thanh đầy xúc động của BBC Tiếng Việt từ London, được trình bày trong bài tiếp theo.

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s